Ga naar de inhoud
Als het over kwaliteit in dyslexiezorg gaat

NIEUWSBRIEF 41

Samenhang tussen leer- en ontwikkelingsstoornissen verdient aandacht

Lien Peters werkt als docent leerstoornissen aan de Universiteit Gent en doet praktijkgericht onderzoek aan de Hogeschool Gent. Zij pleit voor een holistische blik op het kind, ondersteuning op maat, aandacht voor het welbevinden en open communicatie tussen kind, ouders, school en zorgprofessional. ‘Het is heel krachtig om al die stemmen samen te brengen’, aldus Lien Peters.

Waarop richt jouw werk zich?

‘Mijn werk aan de universiteit spitst zich toe op de overlap tussen lees- en rekenvaardigheid. Ik richt me onder meer op de gezamenlijke factoren in het ontstaan van ontwikkelingsstoornissen. Op de hogeschool doe ik praktijkgericht onderzoek bij het Research Center for Learning in Diversity. We kijken bijvoorbeeld naar de communicatie tussen primair en voortgezet onderwijs over eventuele aanpassingen voor kinderen met leerproblemen. Afgelopen jaar maakte ik met een collega een podcastreeks over rekenen en rekenproblemen [red: zie verwijzingen onderaan dit artikel]. Veel zaken die daarin aan de orde komen, zijn ook vertaalbaar naar leesproblemen. We hebben voor leerkrachten ook een workshop ontwikkeld over de ondersteuning van leerlingen met leerproblemen.’

Wat weten we inmiddels over de comorbiditeit van leerstoornissen?     

‘Het is belangrijk om terug te gaan naar de basis en om leerstoornissen te kaderen als ontwikkelingsstoornissen. Een ontwikkelingsstoornis is aangeboren; de problematiek doet zich voor in de ontwikkeling van het kind en komt vaak al op jonge leeftijd naar boven. We hebben het bijvoorbeeld over ASS, ADHD, TOS en DCD, maar ook over leerstoornissen zoals dyslexie of dyscalculie. Al die ontwikkelingsstoornissen zijn eigenlijk één grote familie. De ‘neefjes’ en ‘nichtjes’ uit deze familie komen in hoge mate samen voor. Dus kinderen met dyslexie hebben een verhoogde kans om ook te voldoen aan de diagnostische criteria voor dyscalculie. En omgekeerd.’

Hoe komt dat?

‘De redenen daarvoor begrijpen we nog niet goed. We weten dat al die ontwikkelingsstoornissen ontstaan vanuit een samenspel van factoren en in hoge mate erfelijk zijn. In mijn eigen neurologische onderzoek vond ik veel gemeenschappelijkheid in hoe de hersenen werken van kinderen met verschillende leerstoornissen. Als je kijkt naar de activatie van de hersenen tijdens een leestaak, dan zie je verschillen tussen kinderen mét en zónder leerproblemen.
Het is belangrijk dat mensen in het werkveld zich hiervan bewust zijn en dat ze bijvoorbeeld in de diagnostiek breed genoeg durven te kijken naar het volledige kind. Dus dat je niet enkel afgaat op de initiële, soms zeer specifieke aanmeldingsklacht, maar ook oog hebt voor andere zaken die mogelijk moeilijker verlopen.’

Wat kún je vervolgens met zo’n breed georiënteerde diagnose?

‘Deze biedt mogelijke aanknopingspunten voor preventieve ondersteuning en vroege detectie. Wat betreft dat eerste: we weten dat een aantal onderdelen van de rekenles bij kinderen met dyslexie misschien moeizamer zullen verlopen, in het bijzonder automatiseren en splitsen. Op het moment dat de leesproblemen al duidelijk zijn, zijn de rekenproblemen dat nog niet altijd. Dat zou kunnen komen omdat kinderen op deze leeftijd tijdens het rekenen nog met concreet materiaal werken; dat lukt vaak nog wel goed. Ook bij de niet-taalvakken kunnen moeilijkheden ontstaan bij kinderen met dyslexie. Het is goed om alert te zijn op tijdige detectie en zo nodig ondersteuning te bieden.’

Geldt die alertheid ook voor andere ontwikkelingsstoornissen?

‘Zeker. Stoornissen als autisme of ADHD zijn al in de kleutertijd te diagnosticeren. Het geldt niet voor elk kind, maar in zijn algemeenheid kan je verwachten dat een dergelijke ontwikkelingsstoornis bij veel kinderen impact zal hebben op het schoolse leren. Daarom wordt in de diagnostiek van leerstoornissen ook altijd gekeken of er andere zaken spelen, bijvoorbeeld op psychosociaal vlak of op het gebied van executieve functies.’

Hoe vertaal je dat brede beeld van het kind naar de ondersteuning die je biedt?

‘In de ondersteuning die het kind op school krijgt, zijn er geen pasklare oplossingen. Maatwerk is een belangrijke factor, waarbij je afwegingen maakt op basis van het brede beeld van het kind. Een voorbeeld: in de praktijk zien we dat er – met de beste bedoelingen – vaak veel moeite wordt gedaan voor aantrekkelijk lesmateriaal of leuke spelletjes. Maar we moeten goed nadenken of dat ook passend en leuk is voor het kind. Een ander voorbeeld: kinderen met dyslexie krijgen doorgaans meer tijd voor een toets of een opdracht. Voor kinderen die zich goed kunnen concentreren kan dat heel goed zijn, maar voor bijvoorbeeld kinderen met ADHD is dat niet per se de gouden oplossing omdat zij zich dan nog langer moeten concentreren. Of er wordt gezegd dat het kind tijdens de speeltijd nog even kan doorwerken. Maar voor zeer actieve kinderen is die speeltijd juist onmisbaar.’

Jij stelt dat open communicatie van levensbelang is. Kun je dat uitleggen?

‘Open communicatie over de moeilijkheden en de problemen tussen alle betrokken partijen is heel belangrijk. Iedereen wil het beste voor het kind, maar de zaken die een orthopedagoog tijdens een 1-op-1 behandeling observeert zijn andere zaken dan de leerkracht of de ouders observeren. Want al die contexten zijn verschillend. Iedereen heeft kennis over het kind, en het is de kracht om al die kennis en al die stemmen samen te brengen. Zo kun je ervoor zorgen dat je met elkaar meer effect sorteert. Natuurlijk is het belangrijk het kind zelf ook bij die gesprekken te betrekken.

De communicatie hoeft zich overigens zeker niet te beperken tot de ontwikkelingsstoornis van het kind. Het is heel zinvol om ook open te spreken over zijn functioneren. Leerstoornissen komen vaak samen met gedragsproblemen of stemmingswisselingen voor, in de klas, thuis of waar dan ook. Dus ook aandacht voor het welbevinden is superbelangrijk. Wat mij betreft is dat een onderdeel van de psycho-educatie, die zich niet alleen richt op het kind, maar zeker ook op de school, de ouders en eventueel de rest van het gezin.’

Meer lezen en luisteren

Back to top