In de maak: herziene richtlijn hoogbegaafde kinderen
In 2018 is de Richtlijn lees- en spellingproblemen in combinatie met hoogbegaafdheid gepubliceerd. Op dit moment wordt hard gewerkt aan een herziening. De vernieuwde richtlijn sluit aan bij actuele wetenschappelijke inzichten, de Brede vakinhoudelijke richtlijn dyslexie en het Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling 3.0. De nieuwe richtlijn richt zich nadrukkelijk ook op het onderwijs en biedt onder meer praktische handvatten voor ondersteuning.
‘De huidige richtlijn, uit 2018, is eigenlijk de praktische output van mijn proefschrift. Sindsdien is de Brede vakinhoudelijke richtlijn dyslexie ontwikkeld en werd het protocol voor de vergoede dyslexiezorg vernieuwd (Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling 3.0). Ook is er in binnen- en buitenland meer onderzoek gedaan. Dat willen we allemaal samenbrengen in de herziening van de Richtlijn lees- en spellingproblemen in combinatie met hoogbegaafdheid’, vertelt Sietske van Viersen, universitair docent en onderzoeker aan de Universiteit Utrecht en secretaris van de WARD (Wetenschappelijke Adviesraad Dyslexie). Sietske doet onder meer onderzoek op het gebied van leesontwikkeling en dyslexie en heeft specifieke expertise rondom de combinatie van dyslexie en hoogbegaafdheid.
Handvatten voor scholen
De kern van de richtlijn blijft gehandhaafd, maar de herziening bevat veel nieuwe informatie over signalering en ondersteuning. Sietske: ‘De vorige richtlijn richtte zich vooral op gedragswetenschappers, de focus lag op diagnostiek en behandeling. We merken echter dat vooral scholen veel vragen hebben over deze groep leerlingen, die voor een deel buiten de vergoede dyslexiezorg valt. We willen scholen meer inzicht geven in deze leerlingen en handvatten bieden voor de invulling van ondersteuningsniveau 2 en 3.’
Dyslexie versus leeshinder
Sietske legt uit dat de richtlijn twee groepen leerlingen onderscheidt: ‘Een deel van de hoogbegaafde kinderen voldoet aan de criteria van ernstige dyslexie, maar een ander deel voldoet daar niet aan. Dan hebben we het over kinderen die objectief gezien geen zwakke lezers zijn, ze hebben een gemiddeld tot benedengemiddeld leesniveau. Maar omdat ze verder heel sterk zijn, vormt dat lezen een duidelijk verschil in hun profiel. Daar kunnen ze flink hinder van ondervinden. We noemen deze groep ‘hoogbegaafde leerlingen met leeshinder’. Bij die leeshinder hebben zij ondersteuning nodig, maar een dyslexiediagnose en -behandeling is niet wat hen het meest helpt.’
Focus eerst op leesplezier
Veel scholen weten niet zo goed weten wat ze kunnen doen met hoogbegaafde leerlingen met leeshinder. Sietske: ‘Er zijn bijvoorbeeld scholen die deze leerlingen niet in een plusklas willen plaatsen vanwege hun leesniveau. Maar je hebt het over twee verschillende dingen. Deze kinderen hebben behoefte aan uitdaging én aan ondersteuning op het gebied van lezen. Dat is iets wat scholen ingewikkeld vinden, ook omdat ze niet zo goed weten hoe ze dat kunnen doen. Om beter te worden in lezen is het natuurlijk belangrijk om veel te oefenen, maar juist deze kinderen vinden dat vaak saai en ervaren weerstand. Daarom is het belangrijk dat scholen eerst focussen op het leesplezier en vanuit daar verder gaan met oefenen. Ze moeten dus een manier vinden om de leerlingen aan het lezen te krijgen en de leesmotivatie hoog te houden, bijvoorbeeld door beter aan te sluiten bij inhoud die zij interessant vinden. Ook voor hoogbegaafde kinderen geldt immers dat ze moeten oefenen om hun leesvloeiendheid verder te ontwikkelen. Als deze leerlingen op lezen niet de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben, kunnen ze hun potentieel niet goed ontwikkelen en erg ongelukkig worden.’
Complexe problematiek
De herziene richtlijn gaat in algemene zin ook aandacht besteden aan hoogbegaafdheid. Daarbij gaat het om zaken als: wat houdt hoogbegaafdheid in en welke protocollen zijn er op dit gebied? ‘We benaderen het dus niet alleen vanuit het lezen, maar laten het hele plaatje zien’, aldus Sietske. Over de ondersteuning die deze leerlingen nodig hebben, zegt zij: ‘Als er sprake is van een combinatie van hoogbegaafdheid en dyslexie moet je dat zien als complexe problematiek. Hoogbegaafdheid en dyslexie zijn op zichzelf al ingewikkeld genoeg, en dan heb je ook nog eens met allebei te maken… Het goed ondersteunen van deze leerlingen is echt een puzzel. De nieuwe richtlijn gaat daar praktische handvatten voor bieden.’
Schrijfproces herziene richtlijn
Bij de totstandkoming van de herziene richtlijn zijn meerdere mensen betrokken. Om te beginnen vrijwel alle wetenschappers die in 2018 meeschreven aan de richtlijn, aangevuld met experts uit wetenschap, de klinische praktijk, onderwijs en Oudervereniging Balans. Eerder dit jaar namen zij deel aan diverse brainstormsessies over diagnostiek, signalering, ondersteuning en behandeling. In november organiseerde Oudervereniging Balans een goed bezocht webinar over dit onderwerp.
Uw informatie is zeer welkom!
Sietske doet een oproep aan lezers van deze NKD-nieuwsbrief: ‘Als mensen vragen hebben over hoogbegaafde kinderen met leeshinder of dyslexie horen we dat heel graag. Uiteraard hopen we in de nieuwe richtlijn op de meeste vragen een antwoord te hebben. Als mensen tegen bepaalde obstakels aanlopen, hopen we dat ze dat met ons willen delen. Ook verrassende oplossingen die in het land zijn bedacht, horen we graag. Misschien zijn er wel gemeenten die een voorziening hebben voor hoogbegaafde kinderen die qua vergoeding tussen wal en schip vallen of samenwerkingsverbanden die flexibeler werken en daarvoor beter ondersteuning kunnen bieden. Alle informatie is zeer welkom!’
U kunt vragen of informatie mailen naar: s.vanviersen@uu.nl
Planning
De verwachting is de SDN (Stichting Dyslexie Nederland) de nieuwe richtlijn medio 2026 kan goedkeuren en publiceren. De intentie is dat het NKD de richtlijn onderschrijft en gaat verspreiden.
Achtergrondinformatie
Richtlijn Lees- en spellingproblemen in combinatie met hoogbegaafdheid (SDN, 2018)